Chương 3

Tôi đứng chôn chân tại chỗ.

Người xung quanh đều đổ dồn ánh mắt về phía tôi, trong đó có sự xét nét, tò mò, và cả cái thứ mà tôi quen thuộc nhất - "Là đàn bà con gái, làm loạn cái gì? Về lo mà sống yên ổn không tốt sao?"

Chú em chồng Triệu Trường Quân đứng sau lưng bà, cúi gằm mặt, tay nắm chặt lấy tay cầm xe ba gác.

"Chị dâu," chú ấy ngập ngừng, "anh cả bảo em đến đón chị về. Anh ấy nói... anh ấy nói tháng sau sẽ xin nghỉ phép về, hai người cứ mặt đối mặt mà nói cho rõ ràng."

Mặt đối mặt nói cho rõ ràng.

Lần cuối cùng "mặt đối mặt nói rõ ràng" là hai năm trước khi anh ta về thăm nhà.

Lần đó anh ta về nhà được bảy ngày. Trong bảy ngày ấy, năm ngày anh ta bận họp ở công xã, một ngày lên trấn gửi bưu phẩm cho Thẩm Lệ Hoa - bên trong là hai cân táo đỏ và một đôi giày vải tôi tự tay khâu.

Đúng thế. Anh ta lấy đôi giày chính tay tôi làm để gửi cho cô ta.

Khi đó tôi đứng ngay cửa bưu điện. Anh ta thậm chí còn chẳng nhận ra tôi.

Ngày còn lại, câu duy nhất anh ta nói với tôi một cách trọn vẹn là: "Vết loét của mẹ lại tái phát rồi, cô chăm sóc cho kỹ vào."

Đến một câu "mấy năm nay vất vả cho cô rồi" cũng chẳng có.

Huống chi là cái lời hứa hẹn lặp đi lặp lại trong thư của anh ta: "Đợi anh có tiền đồ, sẽ đón em lên thành phố."

---

Tôi ngồi xổm xuống, nhìn thẳng vào người mẹ chồng đang ngồi bệt dưới đất khóc lóc gào thét.

"Mẹ à," tôi nói, giọng không lớn nhưng rất bình tĩnh, "trước khi con đi, con đã để lại cho mẹ lương thực đủ ba tháng, thuốc men đủ nửa năm. Trường Quân cũng mười bảy rồi, có thể chăm sóc cho mẹ."

"Mày!" Tiếng khóc của mẹ chồng khựng lại.

"Tiền Trường Phong gửi về sau này cứ gửi thẳng về nhà, đủ cho mọi người chi tiêu."

Tôi rút từ trong túi ra một bọc vải, mở ra, bên trong là hai mươi đồng – số tiền tôi chắt chiu từ lương suốt hai tháng nay. "Tiền này mẹ cầm lấy, mua cho Trường Quân đôi giày bông. Vào đông rồi, đôi giày nó đang đi đã lòi cả ngón chân ra rồi."

Tôi đặt tiền vào tay bà.

Mẹ chồng ngẩn người.

Những người vây xem cũng im bặt.

"Mẹ chửi con không có lương tâm," tôi đứng dậy, giọng không cao nhưng ai ở đây cũng nghe rõ mồn một, "thế nhưng mẹ ơi, bốn năm nay, con trai mẹ có bao giờ viết một lá thư hỏi thăm sức khỏe của mẹ không? Thuốc của mẹ là ai mua? Chỗ lở loét trên người mẹ là ai ngày ngày trở mình, lau rửa cho? Mỗi bữa cơm mẹ ăn, mỗi tấm áo mẹ mặc là từ đâu mà ra?"

Mẹ chồng há miệng nhưng chẳng thốt nên lời.

"Là con." Tôi chỉ vào mình, "Tất cả đều là con. Con trai mẹ mỗi tháng gửi về tám đồng, còn chẳng đủ tiền thuốc nửa tháng của mẹ. Chỗ thiếu hụt còn lại, tất cả đều là một tay con đắp vào."

Tôi nhìn xuống đôi giày bông dưới chân bà.

Đó là đôi giày tôi thức suốt năm đêm trước mùa đông mới khâu xong. Đế giày lót ba lớp vải cũ, mũi kim khâu dày khít gió không lọt qua nổi.

"Đôi giày trên chân mẹ là do con làm. Tấm áo bông mẹ mặc, bông bên trong cũng là do một tay con bật. Con đã làm tròn đạo nghĩa với mẹ rồi." Giọng tôi bình thản đến mức chính bản thân cũng thấy xa lạ, "Con không thẹn với mẹ. Là con trai mẹ có lỗi với con."

Trong đám đông, có người phụ nữ đang bế con đỏ hoe mắt, quay mặt đi lau nước mắt.

Một chị trong ban quản lý khu phố đeo băng đỏ chen vào, vỗ vỗ vai mẹ chồng: "Bác à, con gái nhà người ta nói có lý đấy. Có giỏi thì bác đi tìm con trai bác mà đòi, đi làm khó con dâu làm cái gì?"

Tiếng khóc của mẹ chồng cuối cùng cũng nhỏ dần.

Bà ngồi bệt dưới đất, siết chặt tờ hai mươi đồng, bàn tay run rẩy. Chẳng biết là vì tức giận hay vì lý do gì khác.

Tôi quay người nhìn Trường Quân.

"Trường Quân, về bảo với anh cả em đi, không cần gặp mặt nói chuyện đâu. Đơn ly hôn chị đã nhờ chị Phương bên Hội Phụ nữ viết xong rồi, đã ký tên đóng dấu, ba bản như nhau. Bảo anh ấy ký xong rồi gửi về là được."

"

Trường Quân há miệng.

"Chị dâu... thật ra anh cả anh ấy..."

"Anh ấy thật ra thế nào?" Tôi nhìn thẳng vào mắt nó.

Trường Quân im lặng.

Nó cúi đầu, cuối cùng cũng không khuyên can nữa.

"Chị dâu," nó xoay chiếc xe kéo lại, cúi người đỡ mẹ chồng dậy, giọng khẽ khàng, "em xin lỗi."

Tôi không đáp lại câu đó.

Tôi xoay người đi vào nhà ăn, lấy tay lau lên tạp dề.

Đến giờ nhào bột rồi. Trưa nay nhà ăn phải hấp sáu mươi cái bánh bao.

---

4

Sau khi mẹ chồng được Trường Quân đẩy đi, chuyện này bắt đầu lan khắp cả huyện.

"Vợ của phó tiểu đoàn trưởng Triệu đang đòi ly hôn ở Hội Phụ nữ kìa!"

"Nghe bảo hắn có người mới ở trên thành phố, là người đoàn văn công, xinh xắn lắm."

"Cô vợ kia cũng cứng rắn thật, không thèm hắn nữa."
Lời bàn tán lan đến tận bệnh viện huyện. Trưởng phòng hậu cần gọi tôi lên nói chuyện, sắc mặt không mấy dễ chịu.

"Tống Quế Trân, việc nhà cô tôi vốn không nên can thiệp. Nhưng dù sao chồng cô cũng là cán bộ quân đội, cô làm ầm ĩ thế này, ảnh hưởng không tốt đâu."

Tôi đứng đối diện với ông ta, trên tay vẫn còn dính đầy bột mì.

"Trưởng phòng, công việc của tôi làm có chỗ nào không ổn không?"

Ông ta nghẹn lời vì câu hỏi của tôi.

"...Công việc thì không có gì chê được."

"Vậy là được rồi. Tôi đến đây là để làm việc, không phải để gây rối. Những gì cần làm tôi đều đã làm, thủ tục cần thiết cũng đã chạy xong. Tôi không giăng biểu ngữ, cũng không chặn cửa, tất cả đều theo đúng chính sách cả."

Ông ta nhìn tôi hồi lâu rồi xua tay: "Được rồi, được rồi, đi làm việc của cô đi."

Tôi quay về nhà ăn, thầy Trần đang ngồi bóc tỏi trước tấm thớt. Ông không ngẩng đầu lên, trầm giọng nói: "Đừng bận tâm đến lão ta, cháu đường hoàng mà bước, không ai cản nổi cháu đâu."

---

Người thực sự làm xoay chuyển tình thế chính là cô giáo Tề.

Hôm đó tan lớp, cô giáo Tề gọi tôi lại.

"Quế Trân, chữ cô viết ngày càng tiến bộ rồi đấy. Tôi đã xem qua tập bài tập, thấy nền tảng của cô không tệ, hồi nhỏ cô có đi học đúng không?"

"Con từng học ba năm ạ. Sau đó cha con qua đời nên con không được đi học nữa."

"Tiếc thật." Bà tháo kính ra lau rồi nói tiếp: "Tôi đã nghe cán sự Phương kể về chuyện của cô. Giờ cô vẫn đang làm việc ở nhà ăn à?"

Tôi gật đầu.

"Cô đã bao giờ nghĩ đến chuyện học thêm nghề gì khác chưa?"

"Nghề khác ạ?"

Cô giáo Tề đeo kính lại, ánh mắt rạng rỡ.

"Lớp đào tạo y tế ở huyện tháng sau sẽ mở, chuyên đào tạo bác sĩ chân đất cho vùng nông thôn. Khóa học cấp tốc ba tháng, bao học bao phân công, tốt nghiệp xong sẽ về làm việc tại trạm y tế công xã."

Nền tảng của cô tốt hơn hầu hết mọi người trong lớp, học chắc chắn sẽ không quá vất vả đâu."

Tôi sững người tại chỗ.

Bác sĩ chân đất.

Tôi nhớ đến cha mình. Ông là người duy nhất trong làng biết chữ, cũng là một bác sĩ chân đất có tiếng. Người trong làng cứ đau ốm, nhức đầu là lại tìm đến ông. Ông từng dạy tôi nhận biết thảo dược, dạy tôi những kỹ thuật bắt mạch cơ bản.

"Quế Trân này, đời người, thứ đáng tin nhất không phải là đàn ông, mà là bản lĩnh của chính mình." Giọng cô giáo Tề không nặng nề, nhưng mỗi chữ đều xoáy sâu vào lòng tôi.

"Chẳng phải cô không muốn dựa dẫm vào Triệu Trường Phong nữa sao? Vậy thì hãy tự tìm cho mình một con đường đàng hoàng. Làm bếp là việc tay chân, chỉ ăn cơm thời thanh xuân thôi. Còn y thuật là nghề tay trái, càng có tuổi lại càng giá trị."

Đêm đó, tôi nằm trên chiếc giường gỗ trong phòng chứa đồ rất lâu mà không sao ngủ được.

Bóng đèn trên đầu lúc sáng lúc tối. Dưới góc tường, lũ chuột chạy lách chách.

Tôi lật cuốn sổ ra, nửa đầu là những dòng ghi chép đẫm m.á.u nước mắt suốt bốn năm qua, nửa sau là các công thức nấu ăn thầy Trần đã dạy.

Tôi lật đến trang giấy trắng.

Dùng đầu bút chì viết một dòng chữ:

"Đăng ký lớp đào tạo bác sĩ."

Sau đó, tôi viết thêm một dòng nữa bên dưới:

"Không dựa dẫm vào bất kỳ ai."
---

Phản ứng của Triệu Trường Phong đến nhanh hơn tôi tưởng.

Không phải đích thân hắn đến, mà là thư của hắn. Nhưng lần này thư không gửi cho tôi, mà gửi thẳng đến Hội Phụ nữ.

Lời lẽ trong thư cứng rắn hơn lần trước nhiều. Hắn rêu rao mình là quân nhân từng lập chiến công, vợ không biết đại cục, không nghe khuyên can, nhất quyết đòi ly hôn là vì bị "kẻ xấu xúi giục", yêu cầu tổ chức phải "giáo dục" tôi và bắt tôi phải về nhà ngay lập tức.

Ở cuối thư, hắn còn bồi thêm một câu: "Tống Quế Trân không có việc làm, không có hộ khẩu, ly hôn rồi thì cô ta chẳng là gì cả."

Khi cán sự Phương đọc nội dung bức thư cho tôi nghe, tôi đang thái khoai tây.

Thái xong, tôi đặt dao xuống, lau tay sạch sẽ vào tạp dề.

"Đồng chí Phương, anh ta nói đúng. Hiện giờ quả thật tôi chẳng có gì cả."

Cán sự Phương nhìn tôi.

"Thế nhưng," tôi trút chỗ khoai tây thái sợi vào chậu, "anh ta quên mất một điều."

Bốn năm trước khi anh ta chẳng có gì trong tay, chính tôi là người đã cõng anh ta từ đống xác chếc trở về."

"Một người phụ nữ có thể cõng một người đàn ông ra khỏi đống xác chếc, thì không bao giờ có chuyện 'chẳng là gì cả'."

Cán sự Phương im lặng một lúc, bà gấp bức thư lại rồi khóa vào ngăn kéo.

"Quế Trân, tôi sẽ giúp cô gửi đơn lên trên. Trường hợp của cô hoàn toàn phù hợp với chính sách - chồng thay lòng đổi dạ ruồng bỏ vợ, thuộc hành vi 'Trần Thế Mỹ' mà xã hội mới kiên quyết đả kích. Anh ta không ký cũng không sao, cấp trên sẽ xử lý việc này."

Bà dừng lại một chút, nói thêm: "Anh ta nói cô chẳng là gì cả. Vậy thì cô hãy trở thành một người có tất cả, cho anh ta mở mắt ra mà nhìn."